Op mijn kast staan twee mooie dozen.
In de ene doos zitten alle brieven, briefjes en kaarten die ik ooit kreeg die, om verschillende redenen, de moeite van het bewaren waard waren. De brieven stammen vooral uit het pre-email tijdperk. Tegenwoordig krijg ik helaas nooit dergelijke fijne, handgeschreven brieven meer.
In de andere doos zitten alle brieven en kaarten die ik ontving na het overlijden van mijn vader.
Deze doos zit behoorlijk vol. Nu is mijn vader veel te jong en onder zeer beroerde omstandigheden -hij overleed mede door een medische fout- gestorven. Dat heeft er misschien ook mee te maken dat de belangstelling destijds zo groot was. Maar het gekke is dat er zoveel correspondentie bijzit van mensen waar ik het juist niet van had verwacht.
Nu is dit allemaal al ruim tien jaar geleden: aan mijn vader denk ik dagelijks wel even, maar de hele toestand rondom z'n overlijden, daar denk ik gelukkig niet dagelijks meer aan.
Waar ik nog wel eens aan denk is hoe diep ik viel en hoe graag ik opgevangen had willen worden. Hoe ik steeds verder viel omdat een aantal mensen opzij gestapt waren.
De dood van mijn vader was de eerste steen in het dominospel. Deze steen was al behoorlijk qua omvang en gewicht. Toch denk ik dat het spel een andere uitkomst had gehad als de dingen die hierna kwamen anders waren gelopen.
Eén gruwelijk, nachtelijk telefoontje dat al mijn cellen van plaats deed veranderen leidde tot een aantal grote veranderingen in mijn leven.
De veiligheid van het hebben van twee jonge, sterke, liefdevolle ouders was in één klap verdwenen. Mijn moeder kon het helemaal niet aan en ik veranderde van kind van twee ouders in mijn moeders moeder. Met liefde. Mijn moeder is een ontzettend lieve, zorgzame vrouw, die er voordien altijd voor mij was. Ik vond het normaal en logisch dat ik haar bijstond, zelfs weer enige maanden bij haar introk. De partner waar ik destijds al jaren een relatie mee had vond dat niet. Zijn rots in de branding had ineens andere prioriteiten en hij vond het nodig zijn ongenoegen daarover meer dan eens kenbaar te maken. Voor dit alles had ik al zo m'n twijfels of dit nu wel de man was waar ik oud mee wilde worden dus ik verbrak de relatie. Dit betekende wel dat ik in een klein en veel te duur appartementje belandde. Hij kreeg het mooie huis, ik was immers degene die weg wilde.
Door dit alles heen speelde een slepende rechtszaak bij het medisch tuchtcollege. Achteraf zinloos: het kostte alleen maar een hoop energie (woede is slopend) en frustratie. Ondanks al het aanwezige bewijsmateriaal kwam de betreffende dokter er vanaf met slechts een berisping. Een dokter moet iemand al bijkans met een hakbijl om het leven hebben gebracht, wil je een dergelijke rechtszaak winnen.
Door de rechtzaak, het verbreken van mijn relatie en de zorg voor mijn moeder kwam ik niet aan mijn verdriet toe. Na een jaar, toen ik dacht dat het allemaal wel weer ging (maar: "wel raar eigenlijk dat ik zo weinig gehuild heb...") klopte al het verdriet wat ik zo mooi had weggestopt ineens aan mijn deur. Waarna het er toch nog, samen met alle opgehoopte spanningen, met wagonladingen tegelijk uitkwam. "Overspannen" zei de huisarts. Noem het zoals je wilt, het was in elk geval de overtreffende trap van waardeloos.
Een dierbare verliezen kan iedereen overkomen. Mensen die dit hebben meegemaakt, zullen alles weten over de onbeschrijfelijke pijn en het immense verdriet. Ook zullen zij weten hoe fijn het is om steun, (of alleen maar oprechte interesse in je situatie) van anderen te krijgen.
Maar het valt me wel eens op hoeveel mensen van, zeg maar, rond de dertig in de gezegende omstandigheden verkeren nooit een dergelijk verlies te hebben moeten meemaken. En hoe "slecht" sommige van hen ermee omgaan als iemand in hun omgeving een dierbare verliest.
Het is niet mijn bedoeling over te komen als iemand die de wijsheid in pacht heeft m.b.t. rouwen. Je zou kunnen stellen dat ik er best het één en ander mee te maken heb gehad, maar ik realiseer me ook dat het nog veel erger kan. Ook weet ik dat iedereen anders is en dat we allemaal onze eigen, unieke manier hebben om met groot verdriet om te gaan. Toch denk ik dat er een aantal zaken zijn die sommige mensen snel geneigd zijn te zeggen of doen (onbedoeld of zelfs goedbedoeld) als ze geconfronteerd worden met verlies van een dierbare bij iemand in hun omgeving. Daarom heb ik een paar tips opgeschreven.
- Zeg niet: "Als er iets is of als ik iets kan doen, bel je me maar hoor."
Ja er is iets: degene waar je dit tegen zegt is namelijk kapot van verdriet. En wat jij kunt doen is gewoon langsgaan en er zijn. En regelmatig zelf even bellen.
- "Ik wist niet wat ik moest zeggen."
Dat geeft niet, maar zeg dat dan gewoon: dat je niet weet wat je kunt zeggen. Ga iemand die rouwt niet vermijden omdat je het zo moeilijk vind hier mee om te gaan. Voor de rouwende zelf is het veel moeilijker.
- Hoor of lees je dat iemand die je best goed kent, maar die niet tot je beste vrienden behoort, een dierbare heeft verloren. Dan is het helemaal niet raar of stom om een briefje of een kaart te sturen waarin je schrijft dat je het slechte nieuws hebt vernomen en dat je diegene even veel sterkte wil wensen.
- Rouwen kan lang duren. Ook een jaar later kan het best zijn dat iemand hier nog graag even over wil praten of huilen. Ook als het lijkt of de betreffende persoon weer prima functioneert, kan het best zo zijn dat hij/zij het prettig vind als je er nog eens naar vraagt.
- Daarentegen: sommige mensen willen helemaal (nog) niet praten over hun verlies. Ze lijken vrolijk verder te gaan en willen absoluut niet praten over hun verdriet. Respecteer dit: soms komt de behoefte om te praten later. Er zijn ook mensen die het liever "in stilte" verwerken. Dat betekent niet dat deze mensen het niet fijn kunnen vinden als je gewoon langskomt en over andere dingen praat, of als je ze eens mee op sleeptouw neemt voor wat afleiding. ( Indien gewenst).
Mij vroegen sommige mensen vaak alleen: "Hoe gaat het nou met je moeder". Begrijpelijk, maar zelf had ik ook veel verdriet en ik had het best fijn gevonden als die mensen ook eens hadden gevraagd hoe het nu met mij ging.
De eerste weken kwamen veel mensen spontaan even langs, het was soms zo druk dat het leek of we een feestje gaven. Maar toen na een paar weken "de verdoving uitwerkte" en het allemaal wat door begon te dringen, lieten veel mensen het afweten.
Ook omdat ze zich geen raad wisten met de situatie, het was te pijnlijk, te schrijnend en misschien ook te dichtbij.
Wel kreeg ik veel steun van die ene vriendin die, hoogzwanger en wel, steeds langs bleef komen.
Er zijn veel dingen te bedenken die je kunt doen om iemand die rouwt te helpen. Dat hoeft echt niet altijd een "goed gesprek" te zijn. Ik waardeerde iedere brief of kaart, elk telefoontje en ieder bezoekje. Ook de pogingen die iemand zo nu en dan deed om me even uit de situatie te halen. Zij sleepte me mee naar de kroeg, dat kan ook.
Je kunt iemand enorm helpen door niet na een paar weken te denken dat het nu wel weer zal gaan. Hoe je dit invult hangt natuurlijk ook samen met de band die je hebt met degene die dit overkomt.
Als het om iemand gaat die niet tot je beste vrienden behoort, zou je alleen al kunnen helpen met " het vullen van de doos."
Echt: een klein gebaar kan heel veel betekenen in dit soort situaties.
Laatste reacties